Fransa’nın Vitrinindeki Türklerinden Psikiyatri Uzmanı Dr. Fulya Özgün: “Doktorluk, İnsan Hayatına Dokunabilmektir”
Bugün, Fransa’nın vitrinindeki Türklerinden psikiyatri uzmanı Dr. Fulya Özgün ile birlikteyiz. Kendisi bize Fransa’daki çalışma hayatını anlatacak, ardından Türkiye ve Fransa’daki mesleki çalışmalarını karşılaştırarak deneyimlerini paylaşacaktır.
Tansu Sarıtaylı: Öncelikle Fulya Hanım, sizi tanıyabilir miyiz?
Dr. Fulya Özgün: Merhaba. Fransa’ya gelmeden önce İstanbul’da yaşıyordum. Bir kız kardeşim var. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nden, yani Çapa Tıp Fakültesi’nden mezun oldum. Yaklaşık 25 yıl önce diplomamı aldım. 2006 yılında Fransız olan eşimle evlendim ve ardından Fransa’ya geldim.
Buraya geldiğimde psikiyatri uzmanlığımı tamamlamıştım ancak henüz Fransa’daki denklik işlemlerimi gerçekleştirmemiştim. Uzman olarak geldim fakat burada mesleğimi bağımsız bir şekilde icra edebilmem için gerekli denklik sürecini tamamlamam gerekiyordu.
Bu süreçte birçok şey yaşandı. Fransa’ya gelmeden önce internet üzerinden burada nasıl doktorluk yapabileceğimi, mesleğimi nasıl sürdürebileceğimi araştırıyordum. O sırada Dr. Serdar Dalkılıç’ın çalışmalarına rastladım. İnternette, Fransa’daki yabancı doktorları bir araya getirmeye çalıştığını görmüştüm. Bunun üzerine Serdar Bey ile iletişime geçtim. Kendisi sağ olsun, beni çok sıcak karşıladı. O dönemde doktorları bir araya getirmek için yoğun çaba sarf ediyordu.
Bana, “Gel, burada mutlaka bir yolunu bulursun. Biz Türkler de çalışkan insanlarız; gittiğimiz yerde her şeyi başarırız.” dedi. Benim için o görüşmeden sonra süreç başlamış oldu. Fransa’ya gelişim böyle gerçekleşti.
Buraya geldikten sonra denklik sürecine başladım. O dönemlerde denklik sınavına girebilmek için önce üç yıl hastanede çalışmak gerekiyordu. Daha sonra denklik alındıktan sonra da belirli bir süre çalışma zorunluluğu bulunuyordu.
İnanın, ilk sınavda 20 üzerinden 19 aldım. Çünkü gerçekten çok çalışmıştım. Üstelik bu süreçte iki çocuğum da vardı. Ancak ilk sınavda başarılı olamadım. İkinci sınavda ise 20 üzerinden 20 alarak sınavı geçtim. Anlatabiliyor muyum? Yani Serdar Bey’in de ifade ettiği o çalışkan Türkler anlayışının gereğini yerine getirmek için gerçekten çok çalışmamız gerekiyordu.
Bu geçiş süreci yaklaşık olarak 2007-2008 yıllarında başladı ve denklik işlemlerimi ancak 2019 yılında tamamlayabildim. Yani yaklaşık 10-12 yıl süren bir süreçten söz ediyorum.
2019 yılında denkliğimi aldığımda da her şey tamamen bitmiş değildi. Çünkü burada denklik almak, muayenehane açabilmek ve tek başınıza mesleki imzanızın geçerli olması anlamına geliyor. Bunun dışında hastanelerde geçirilen yaklaşık 15 yıllık çalışma süreci gibi başka aşamalar da bulunuyor. Üstelik bu dönemlerde asistan maaşıyla çalışıyorsunuz.
Bütün bunların yanı sıra araştırmalar, hastane çalışmaları ve çeşitli mesleki faaliyetler de vardı. Bu süreçte Fransa’da pratisyen unvanını bile alabilmiştim ancak henüz uzmanlık denkliğimi tamamlayamamıştım. Dolayısıyla oldukça uzun ve meşakkatli bir süreçten geçtik.
Elbette her zorluğun insanı güçlendiren, geliştiren ve daha donanımlı hâle getiren bir yönü var. Ben de yaşadıklarımı böyle değerlendiriyorum. Bütün bu zorlukların ardından süreci tamamladığımızda kendimizi çok daha donanımlı hissediyoruz. En azından ben kendi adıma böyle düşünüyorum.
Kolay bir süreç değildi. Bu arada evlendim, çocuklarım oldu ve onlar büyüdüler. Nihayet 2019 yılında uzmanlık denkliğimi aldıktan sonra artık kendi muayenehanemi açmaya karar verdim. Çünkü hastanedeki çalışma koşullarında bağımsız olmak, tam anlamıyla kolay değildi. Mesleğimi daha özgür ve bağımsız bir şekilde sürdürebilmek amacıyla kendi muayenehanemi açmaya ve bu doğrultuda çalışmaya karar verdim.
Hastanedeki çalışma ortamı aslında çok güzel bir ortamdı. Bu süreçte Fransız kültürünü tanıma fırsatım oldu. Aynı zamanda çok sayıda Türk ile de karşılaştım. Burada yaşayan Türklerle, hastalar aracılığıyla ve sosyal çevrem sayesinde tanıştım. Aslında insanın bir toplumun içinde çalışmadan o toplumu tam anlamıyla tanıması pek mümkün olmuyor. Ben de çalışma hayatım ve sosyal ilişkilerim sayesinde hem çok sayıda Türk hem de Fransız ile karşılaştım. Sanırım bütün bu deneyimler, bugünkü mesleki ve sosyal kimliğimin oluşmasında önemli bir rol oynadı.
Tansu Sarıtaylı: Tabii, mesleğinizin dışında dernek çalışmalarınız da var. Hatta dernek başkanlığı görevini de yürüttünüz. Bu süreç nasıl gelişti?
Dr. Fulya Özgün: Bu çalışmalar da sanırım 2000-2010 yılları arasında başladı. O dönemde Serdar Bey’in öncülüğünde oluşturulan bir grup vardı. Serdar Bey diyorum ama aslında o topluluğun içerisinde Barış Bey, beyin cerrahisi uzmanı Demir Bey, Derya Hanım, eski psikiyatristlerden Dr. Ali Azveren ve benimle aynı dönemde Fransa’ya gelen psikiyatrist arkadaşım Hazel de bulunuyordu. Psikiyatrist arkadaşım Yasemin Hanım da bu grubun içerisindeydi. Şu anda isimlerini tek tek sayamadığım, ancak hepsinin bu çalışmalara katkı sunduğu 50’nin üzerinde doktor vardı.
Bu arkadaşlarımızla zaman zaman bir araya geliyor, çeşitli toplantılar gerçekleştiriyorduk. O dönemlerde Fransa’da yaşayan Türklerin sayısının 700 bine yakın olduğu söyleniyordu. Rakamın tam olarak doğru olup olmadığını bilmiyorum. Bugün bu sayının ne kadar olduğunu da bilmiyorum.
Tansu Sarıtaylı: Bu sayı 800 bine kadar çıkmıştı. Tabii, içlerinde Fransızca konuşanların sayısı oldukça fazla olsa da insanların zaman zaman ortak sorunlarını dile getirebilecekleri, toplu görüşmeler yapabilecekleri ortamlara ihtiyaçları oluyordu.
Dr. Fulya Özgün: Evet, bu toplantılara beni de davet ediyorlardı. Psikiyatri uzmanı olduğum için özellikle psikiyatriyle ilgili konularda görüşlerimi almak istiyorlardı. Sanırım diğer psikiyatrist doktorlarımızın iş yoğunluğu bana kıyasla daha fazlaydı. Bugün onların durumunu daha iyi anlayabiliyorum. Çünkü ben o dönemde Fransa’ya yeni gelmiştim ve dolayısıyla toplantılara katılmak için daha fazla zaman ayırabiliyordum.
Toplantılara katıldığımda insanların özellikle psikiyatriyle ilgili sorularının daha fazla olduğu dikkatimi çekiyordu. Sürekli psikiyatri alanında sorular yöneltiliyordu.
O dönemde konsoloslukta çalışan, felsefe eğitimi almış ve bunun üzerine psikolojik danışmanlık eğitimi de görmüş Gülsen Hanım vardı. Bir gün bana, “Fulya, sen bir dernek kurarsan çok faydalı olur.” dedi. Çünkü Gülsen Hanım da bu çalışmalar için gerçekten çok emek veriyordu. Türk derneklerinin düzenlediği toplantılara tek başına katılıyor, çeşitli görüşmelere gidiyor, yardımlar topluyor ve ihtiyaç sahibi insanlara destek oluyordu. Toplum için son derece özverili çalışmalar yürütüyordu.
Bana, “Ben de sana yardımcı olurum. Çünkü böyle bir çalışma bu toplum için çok önemli.” dedi.
Zaten diğer grubun içerisinde de insanlar çeşitli sorularını ve sorunlarını bana iletiyorlardı. Ben de bu ihtiyacı açıkça görmeye başlamıştım. Bunun üzerine bir dernek kurmaya karar verdim.
Ancak bu süreçte konsoloslukta çalışan Gülsen Hanım’ın desteği de çok önemliydi. Onun yardımlarıyla konsoloslukla birlikte çok sayıda toplantı gerçekleştirdik. Toplantılar için çeşitli konular belirliyor, toplumun ihtiyaç duyduğu meseleleri ele alıyorduk. Örneğin, bir toplantımızda otizm konusunu seçtik.
Bir başka toplantımızda göç depresyonu konusunu ele aldık. Bir diğerinde ise 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü gündemimize aldık. Bu şekilde çeşitli konular belirleyerek toplantılar düzenlemeye başladık.
Elbette bu toplantıları yapmaya başladığımızda temel amacımız, ihtiyacı olan insanların bize ulaşmasını sağlamaktı. Toplantılara katılan kişiler, zaman zaman bireysel sorunlarını da paylaşmak istiyorlardı. Bu nedenle bazı görüşmelerden sonra daha özel konuşabilmek için bir kenara çekiliyor, birebir sorularını dinliyorduk. İnsanlar bize çeşitli konularda danışıyor, “Bu durumda ne yapabiliriz?”, “Böyle bir sorun karşısında nasıl hareket etmeliyiz?” gibi sorular yöneltiyorlardı.
Diğer derneklerle de iletişim kurmaya ve ortak çalışmalar yapmaya çalıştık. Ancak ne yazık ki yapabileceğimiz şeylerin de bir sınırı vardı. Karşılaştığımız sorunların çokluğu ve hepsine çözüm üretememek zamanla üzerimizde bir ağırlık oluşturuyordu. Elimizden geldiğince çaresiz durumda olan insanlara yardımcı olmaya çalıştık. Fakat çözüme kavuşturulamamış çok fazla sorunla karşılaştık. Bazen ne kadar çaba göstersek de her sorunu çözmenin mümkün olmadığını gördük.
Tansu Sarıtaylı: Peki, mesleğiniz ve çalışma hayatınız açısından Fransa’yı diğer ülkelerle nasıl karşılaştırıyorsunuz? Örneğin Amerika, Almanya veya Türkiye gibi ülkelerdeki çalışma koşullarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Dr. Fulya Özgün: Evet, diğer ülkelerin birçoğunu da biliyorum. Çeşitli iletişimlerimiz ve meslektaşlarımızla kurduğumuz ilişkiler sayesinde farklı ülkelerdeki çalışma koşulları hakkında bilgi sahibi oluyorum. Ancak bu konuda siyasi veya kapsamlı bir karşılaştırma yapabilecek düzeyde bilgiye sahip olduğumu söyleyemem.
Kendi durumumu ve burada çalışan diğer psikiyatrist arkadaşlarımı, doktorları düşündüğümde Fransa’daki çalışma koşullarını iyi buluyorum. Elbette burada da uğraştığımız, bizi zorlayan pek çok konu var. Ancak Türkiye’deki arkadaşlarımla görüştüğümde onların da mesleklerinden tamamen şikâyetçi olduklarını söyleyemem.
Aslında bu, doktor olduğunuzda kişisel açıdan değerlendirmeniz gereken bir konu. Ben kendi bakış açımdan, kendi deneyimlerim üzerinden konuşabilirim. Dolayısıyla söylediklerim biraz da benim karakterimi ve mesleğe yaklaşımımı yansıtıyor.
Doktor olduğunuzda her gün birileri size bir şey için teşekkür ediyor. Bu teşekkürün anlamını ve karşılığını insanın içinde çok derinden hissediyorsunuz. Bunun insana verdiği manevi tatmin gerçekten çok büyük. Hastanede çalıştığım dönemde de böyleydi, burada çalışırken de aynı duyguyu yaşadım.
Bunun dışında elbette her insanın bireysel arzuları ve hayattan beklentileri var. İnsan zaman zaman, “Şunu da yapsaydım, bunu da gerçekleştirseydim.” diye düşünüyor. Bunlar mesleki hayatın dışında da olabilecek, kişinin kendi yaşamıyla ilgili ayrı konular. Ancak mesleğinizi yaparken istediğiniz çalışma ortamını oluşturabilmek açısından Fransa’da gerekli koşulları bulabildiğimi söyleyebilirim.
Ben bu mesleği burada yaparken çok mutlu oldum. Türkiye’de çalışsaydım orada da mutlu olurdum diye düşünüyorum. Ancak Türkiye’de fiilen çalışmadığım için bu konuda kesin bir değerlendirme yapmam mümkün değil.
Bununla birlikte Türkiye’deki hastane ortamına ilişkin çok güzel anılarım var. Eğitim aldığım dönemde çok değerli hocalarım vardı. İnsan zaman geçtikçe güzel olan şeyleri daha çok hatırlıyor, belki de bu yüzden geçmişe dair anılarımızı daha güzel bir şekilde muhafaza ediyoruz.
Bakırköy benim için gerçekten çok güzel bir yerdi. Tarihî geçmişi olan, kendine özgü bir atmosferi bulunan bir hastaneydi. Bahçesinde dolaştığımı, hastalarla ilgili konuşmaları ve o günleri hatırlıyorum. Bakırköy’ü hâlâ çok güzel anılarla hatırlıyorum.
Burada ise Sainte-Anne Hastanesi’ne gittim. Sainte-Anne gerçekten muhteşem bir hastane. Tarih kokan, adeta doktor kokan bir hastane diyebilirim. Kendine özgü bir geçmişi, atmosferi ve mesleki kimliği var.
Genel olarak değerlendirdiğimde, doktorluk mesleği açısından her iki ülkede de güzel yönler bulunduğunu düşünüyorum. Aslında burada üzerinde durmamız gereken konu, mesleğin kendisi. Çünkü insanlarla karşılaştığımızda, onlara yardımcı olabildiğimizde ve bir şeyler verebildiğimizde bundan büyük mutluluk duyuyoruz.
Elbette her zaman olumlu karşılıklar almıyoruz. Bazen yanlış yorumlarla, yanlış anlaşılmalarla veya çeşitli olumsuzluklarla da karşılaşabiliyoruz. Bazen de çok yorgun olduğumuz anlarda hatalar yapabiliyoruz. Sonuçta biz de insanız.
Belki bundan sonraki süreçte yapay zekâ da bu konularda bize yardımcı olmaya başlayacak. Sanırım artık yeni bir döneme giriyoruz.
Tansu Sarıtaylı: Yapay zekânın çalışmalarınız üzerinde olumlu veya olumsuz ne gibi etkileri var? Bu yeni teknoloji mesleğinizi nasıl etkiliyor?
Dr. Fulya Özgün: Açıkçası yapay zekâ karşısında hayretler içerisindeyim ve bu konu beni son derece heyecanlandırıyor. Şu anda Harvard’da yapay zekâyla ilgili bir eğitim programına katılıyorum ve bu alanda bir diploma alıyorum. Harvard’ın yöneticilere ve profesyonellere yönelik düzenlediği üst düzey eğitim programlarına, yani executive kurslarına katılıyorum.
Yapay zekâ konusu şu anda benim için son derece ilgi çekici. Bunun en önemli nedeni, mesleğim boyunca zihnimin sürekli farklı ihtimaller üzerinde çalışmış olması. Bir hastayı değerlendirdiğimde hep başka olasılıkları da düşünürdüm. Örneğin, hastanın bir şikâyeti varsa bunun dışında başka hangi sorunlar bulunabilir, mevcut belirtilerin altında başka bir hastalık yatıyor olabilir mi diye düşünürdüm.
Psikiyatri öyle bir alan ki yalnızca görünen belirtilere bakarak karar vermek yeterli değil. Örneğin, bir hastanın depresyon yaşadığını düşünelim. Ancak hastanın tiroid bezinde bir bozukluk varsa depresyonun nedeni bu olabilir. Siz istediğiniz kadar depresyon tedavisi uygulayın, altta yatan tiroid sorununu çözmediğiniz sürece hastanın şikâyetleri devam edebilir.
Ya da beyninde bir tümör bulunan bir hasta düşünün. Bu kişi sürekli depresyon şikâyetiyle size geliyor ve bunun dışında belirgin bir yakınması bulunmuyor. Ancak beyin MR’ı çekilmediği için tümör fark edilmiyor. Dolayısıyla uyguladığınız antidepresan tedavi de beklenen sonucu vermiyor.
Bazen çok küçük mikroorganizmalar, örneğin bağırsaklarımızdaki bakteriler, serotonin üretimi ve düzenlenmesiyle ilişkili süreçleri etkileyebiliyor. Bu da kişinin ruhsal durumuna ve depresyon belirtilerine yansıyabiliyor. Ben yalnızca depresyon örneğinden söz ediyorum. Oysa psikiyatride ele aldığımız yaklaşık 25 önemli hastalık bulunuyor.
Dolayısıyla ben hastalarımdan farklı alanlarda bilgi ve tetkik istiyorum. Kan tahlillerini yapalım, bağırsak sağlığınızı değerlendirelim, beyninize bakalım, kalbinizi inceleyelim diyorum. Ancak bütün bu farklı verileri bir araya getirip bir görüşme sırasında nasıl değerlendireceğim? İşte yapay zekâ bu noktada bana çok önemli bir kolaylık sağladı. Artık bu verileri çok daha kapsamlı bir şekilde yorumlayabiliyorum.
Yapay zekânın bana sağladığı en büyük güzelliklerden biri de bu oldu. Artık hastalarımdan gerekli tetkikleri daha rahat isteyebiliyorum ve elde ettiğim sonuçları daha bütüncül bir yaklaşımla değerlendirebiliyorum.
Bu amaçla kendime özel bir dosya ve çalışma alanı oluşturdum. Bu alana girerek yapay zekâdan yararlanıyorum. Hastalarımla ilgili sorularımı, dışarıya aktarılmayan ve özel olarak oluşturduğum bu çalışma ortamında değerlendiriyorum. Böylece hastalarımla ilgili sorulara çok daha kapsamlı yanıtlar alabiliyorum.
Bunun bana kazandırdığı zaman gerçekten çok önemli. Üstelik hastalar şu anda bunun ne kadar büyük bir fark yarattığının henüz farkında değiller. Ancak ben kendi adıma şunu fark ettim: Daha önce bu hastaları değerlendirmiş olsaydım, bazı konuları ne kadar eksik görebildiğimi şimdi çok daha iyi anlıyorum.
Yapay zekâ, tanı süreçlerinde çok önemli değişiklikler yapmamıza yardımcı oluyor. Tedavilerde ve tedavilerin düzenlenmesinde de büyük farklılıklar ortaya çıkıyor. İlaçların dozlarının ve tedavi süreçlerinin değerlendirilmesinde daha kapsamlı bir yaklaşım geliştirebiliyorum. Bunun sonucunda ilaçlara bağlı yan etkileri de çok daha az gördüğümü düşünüyorum.
Bütün bunlar karşısında gerçekten hayretler içerisindeyim. Yapay zekâ bize mesleğimiz açısından yepyeni bir heyecan kazandırdı.
Bu nedenle psikiyatri alanına özel bir çalışma sistemi de hazırlıyorum. Kendime özgü bir yapı ve işleyiş oluşturdum. Bu sistem üzerinden yeni tanılar üzerinde çalışıyor, farklı değerlendirmeler ve sonuçlar elde ediyoruz.
Harvard da bu çalışmalarımda bana destek verdi. Dolayısıyla şu anda bu konuda oldukça kapsamlı bir hazırlık içerisindeyim. Yapay zekâ, mesleki hayatımı şu anda en çok etkileyen ve beni en fazla heyecanlandıran konulardan biri.
Tansu Sarıtaylı: Gerek hastanede gerekse özel muayenehanenizde çalışırken mesleğinizle ilgili unutamadığınız, üzerinizde derin izler bırakan bir anınız var mı Fulya Hanım? Sizin için özel bir anlam taşıyan, hâlâ hatırladığınız bir olay yaşadınız mı?
Dr. Fulya Özgün: Aslında anlatabileceğim iki anım var. Ancak bunlardan birini anlatmayayım. Psikiyatriyle ilgili çok fazla anım elbette var. Fakat ilk aklıma gelen olayı anlatmak istiyorum. Çünkü bu, benim için gerçekten unutulmaz bir anı. Zaten doktor olmayı bu kadar anlamlı ve memnuniyet verici kılan şeylerden biri de böyle deneyimler yaşamak.
Çapa Tıp Fakültesi’nde altıncı sınıf öğrencisiydim ve acil cerrahi bölümünde çalışıyordum. O dönem, eğitim hayatımızın en çok yorulduğumuz, fiziksel ve zihinsel olarak en fazla zorlandığımız dönemlerinden biriydi. Çok ciddi, disiplinli ve mesleki açıdan son derece titiz hocalarımız vardı. Gerçekten kendine özgü bir ekolün içinde eğitim görüyorduk.
Bir gün, Çapa Tıp Fakültesi’nin karşısında oturan bir kadın, yaklaşık dört yaşlarındaki kızıyla birlikte acil servise geldi. Olay evlerinde yaşanmıştı. Küçük kız evde oyun oynarken annesi de ev işleriyle ilgileniyordu. Çocuk, annesinin yanında oynadığı sırada bir sehpanın ayağına takılmış ve başını bir yere çarpmıştı.
Annesi ilk başta çocuğuna baktığında herhangi bir sorun olmadığını düşünmüş. Dışarıdan bakıldığında da çocukta belirgin bir sıkıntı görünmüyormuş. Ancak annenin içine bir şüphe düşmüş. Bir şeylerin yolunda gitmediğini hissediyormuş. Çocuğunda görünür bir sorun olmadığını düşünmesine rağmen içindeki endişeyi de giderememiş.
Üstelik hastane hemen evlerinin karşısındaydı. Bu nedenle, “Acil servise götüreyim, bir bakılsın, acaba bir şeyi var mı?” diyerek kızını hastaneye getirmiş.
Ben de onları hemen karşıladım ve çocuğun ilk muayenesini yaptım. Ancak muayene sırasında belirgin bir sorun tespit edemedim. İlk bakışta herhangi bir şey yok gibi görünüyordu. Bunun üzerine cerrahi bölümündeki kıdemli doktor abime danıştım.
Kendisi bana, “Her hâlükârda anne çocuğunu buraya kadar getirmiş. Annenin bu konudaki endişesine güvenmek gerekir. Bir şey yapalım, radyografi çekelim.” dedi.
Radyografi çekimi çok hızlı gerçekleştirilebilen bir işlemdi. Hemen çocuğun görüntülemesini yaptık. Sonuçta beyin kanaması olduğu ortaya çıktı. Dört yaşındaki bir çocukta beyin kanaması söz konusuydu. Bunun üzerine vakit kaybetmeden acil cerrahi müdahale için hazırlıklara başlandı ve ameliyat için hemen yer açıldı.
Olaylar o kadar hızlı gelişti ki her şey bir anda olup bitti. Çocuğu acil olarak ameliyata aldılar. Böyle bir olayla ilk kez karşılaştığınızda elbette çok etkileniyorsunuz. Ben de o sırada yaşananlardan oldukça etkilenmiştim.
Ameliyatın ardından çocuk yoğun bakıma alındı. Ben de ameliyat sonrası yoğun bakım sürecinde çocuğun durumunu takip ediyordum. Aslında hasta bakıcılar ve diğer sağlık personeli de görevlerini yerine getiriyordu. Benim sürekli içeri girip çocuğu kontrol etmem gerekmiyordu. Ancak yine de dayanamıyor, gidip çocuğun durumuna bakıyordum. Nasıl olduğunu, durumunun düzelip düzelmediğini merak ediyordum.
Saat başı, bazen de iki saatte bir gidip kontrol ediyordum. Olay beni gerçekten çok etkilemişti.
Sonunda nöbet değişimi geldi ve ben de biraz uyumaya gittim. Sabah uyandığımda ise…
Ne yazık ki çocuk gece boyunca nefes alamamış. Solunumuyla ilgili ciddi bir sorun yaşamış ve gece hayatını kaybetmiş. Sabah uyandığımda çocuğun öldüğünü öğrendim.
İnanın, bugün bile o olayı dün gibi hatırlıyorum. Annenin yaşadığı acıyı, çocuğun başına gelenleri… Bütün bunları düşündüğünüzde insanın içi parçalanıyor. Bir tarafta yapılan ameliyatlar, gösterilen çabalar, çocuğunu hastaneye getiren bir anne ve bütün bunların sonunda yaşanan büyük bir kayıp var. O acıyı nasıl açıklarsanız açıklayın, benim hafızamda en çok yer eden şey oradaki tarifsiz üzüntü oldu.
Bu olay bana mesleğimizde dikkatin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gösterdi. Dikkat etmek, hastayı iyi gözlemlemek ve her ayrıntıyı değerlendirmek gerçekten çok önemli. Bazen insan, uyuduğuna pişman oluyor; bazen yaptığı bir şeye, bazen de o ana kadar yaşananlara dönüp tekrar tekrar bakıyor. “Acaba daha farklı bir şey yapılabilir miydi?” diye düşünüyorsunuz. Ben hâlâ o olayı hatırlıyorum.
Buna benzer çok sayıda olay ve anı var. Doktorlar olarak yaşadıklarımızla doluyuz. Çünkü mesleğimiz yalnızca hastalıklarla veya tedavilerle ilgili değil; aynı zamanda insan hayatlarına dokunuyoruz. İşte bu insani hikâyeler, bütün zorluklarına rağmen insanı mesleğine bağlayan en önemli unsurlardan biri.
Tansu Sarıtaylı: Türk toplumu bugün Fransa’da oldukça kalabalık bir nüfusa sahip. Yaklaşık 800 bin vatandaşımızın burada yaşadığı ifade ediliyor. Biz Paris’te yaşıyoruz, siz de Paris’te yaşıyorsunuz. Paris ve çevresinde de 250-300 bine yakın vatandaşımız bulunuyor. Bu vatandaşlarımıza mesleki açıdan nasıl tavsiyelerde bulunursunuz? İnsanların yaşadıkları sıkıntıları görmezden gelmek yerine bir doktora, gerektiğinde bir psikiyatri uzmanına başvurmaları konusunda ne düşünüyorsunuz?
Dr. Fulya Özgün: Aslında bu konuda sevindirici bir gelişme görüyorum. Neyse ki artık iletişim ağları oldukça gelişti. İnternet, Instagram, TikTok ve benzeri sosyal medya platformlarında sağlıkla ve hastalıklarla ilgili çok fazla içerik paylaşılıyor. Bunların arasında insanları bilinçlendiren, hastalıklar konusunda farkındalık oluşturan olumlu paylaşımlar da var.
Örneğin, ben şu sıralar dikkat eksikliği ve dikkat bozuklukları üzerine çok çalışıyorum. Biraz önce de dikkat konusundan söz ettim. Hem çocuğun dikkatinden hem de bizim bir olaya veya insana dikkatle yaklaşmamızın öneminden bahsettim.
Dikkat bozukluğu yaşayan çok sayıda insan var. Son zamanlarda bu konuyla ilgili olarak bana başvuran hastaların sayısında da ciddi bir artış görüyorum. Hastaların önemli bir bölümü Instagram’da, başka sosyal medya platformlarında veya internet ortamında gördükleri içeriklerden etkilenerek geliyor. Bir şekilde bu paylaşımları takip ediyor ve kendilerinde de benzer belirtiler olup olmadığını sorguluyorlar.
Elbette internette gördükleri her bilgi doğru değil. Ancak en azından insanlar yaşadıkları sorunları araştırmaya, kendilerini gözlemlemeye ve bir sıkıntıları olup olmadığını sorgulamaya başladılar. Bence bu, doğru değerlendirildiğinde önemli bir farkındalık oluşturuyor.
Tansu Sarıtaylı: Yani insanlar yaşadıkları sıkıntıların bir hastalığın belirtisi olup olmadığını sorgulamalı, öyle mi?
Dr. Fulya Özgün: Evet. Hatta bu konuda yapay zekâdan da yararlanabilirler. İnsanların yaşadıkları sorunları önemsemelerinin arkasında çok önemli bir düşünce var: Eğer şu anda kendimi iyi hissetmiyorsam, canım sıkkınsa veya ruh hâlimde bir değişiklik varsa bunun nedenini araştırmalıyım. Hemen geçiştirmemeli, “Boş ver, geçer.” diyerek görmezden gelmemeliyim. Bir durup düşünmeli ve “Acaba bende ne oluyor, bu durumun nedeni ne olabilir?” diye sorgulamalıyım.
Bence insanın kendi ruhsal durumunu gözlemlemesi çok önemli. Sabah uyandığımızda kendimizi sürekli mutsuz, endişeli veya yorgun hissetmememiz gerekir. Elbette herkesin zaman zaman kötü hissettiği günler olabilir. Ancak sabah uyandığımızdaki ruh hâlimize dikkat etmeliyiz. Eğer sürekli kendimizi kötü hissederek güne başlıyorsak bunun altında araştırılması gereken bir neden olabilir.
Uyku düzeni de bu açıdan çok önemli. Gece uykusuna dikkat etmek, mümkün olduğunca gece saat 12’den önce uyumak gerekiyor. Çocuklarımızın da uyku düzenine özen göstermeliyiz. Yeterli ve düzenli uyumak, sabahları dinlenmiş bir şekilde uyanmak çok önemli. Örneğin, gece uykusunun ardından sabah sekiz saatlik uyku süresini tamamlamış olarak uyandığınızda hâlâ kendinizi kötü hissediyorsanız, bunun nedenini araştırmak gerekir. Böyle durumlarda psikiyatrik bir sorun olup olmadığı da değerlendirilmelidir.
Tansu Sarıtaylı: Peki, son yıllarda giderek yaygınlaşan bağımlılık türleri hakkında ne düşünüyorsunuz? Özellikle cep telefonları ve ekran bağımlılığı konusunda ciddi sorunlar yaşanıyor. Çocukların telefon ve dijital ekran kullanımı açısından belirli bir yaş sınırı olmalı mı? Çocukların bu cihazları hangi yaştan itibaren kullanmalarını doğru buluyorsunuz?
Dr. Fulya Özgün: Bu konuda yasaklar koymak ve çocuklara sürekli yasaklarla yaklaşmak elbette çok zor. Ancak bu kullanımın önüne geçilebilir. Hatta bence mutlaka engellenmesi gereken durumlar var.
Örneğin, bir çocuk Fransa’da altıncı sınıfa, yani ortaokul dönemine gelene kadar cep telefonu ve ekran kullanımından kesinlikle uzak tutulmalı. Daha küçük yaşlarda çocukların bu cihazları kullanmasını doğru bulmuyorum. Altıncı sınıftan itibaren de mutlaka ebeveyn kontrol sistemlerinin ve benzeri güvenlik önlemlerinin devrede olması gerekiyor.
Zaten yeni düzenlemeler ve yasalarla okullara telefon götürülmesi konusunda da yasaklar getirildi. Bu da aslında bir tür önlem ve engelleme anlamına geliyor.
Ancak burada önemli olan, bunu çocuğa sürekli bir yasak olarak tanıtmamak. Nasıl ki bir çocuğun fazla şekerli yiyecekler tüketmesini engellemeye çalışıyorsak, telefon ve ekran kullanımı konusunda da aynı yaklaşımı benimsemeliyiz. Bu konuda akıllıca hareket etmemiz gerekiyor. Çocuğa bunu bir ceza veya yasak gibi göstermeden, doğru yöntemlerle kullanımını sınırlandırmalıyız.
Örneğin, çocuğunuzun ileride kilo almasını veya diyabet hastası olmasını istemiyorsanız evinize sürekli bisküvi ve şekerli yiyecekler almaz, bu tür yiyecekleri tüketmesini teşvik etmezsiniz. Benzer şekilde, çocuğunuzun dikkatinin dağılmasını, depresif bir ruh hâline girmesini istemiyor ve sosyal bir birey olarak yetişmesini arzu ediyorsanız küçük yaşlardan itibaren eline sürekli telefon vermemelisiniz.
Bunun da elbette çeşitli yöntemleri var. Çocukların ekran kullanımını sınırlandırmak ve bu konuda doğru alışkanlıklar kazandırmak için uygulanabilecek pek çok yol bulunuyor. Bu yöntemler psikologlarla görüşülerek değerlendirilebilir. Çünkü psikologlar da şu anda bu konuyla oldukça yoğun bir şekilde ilgileniyor, çeşitli çalışmalar ve toplantılar gerçekleştiriyorlar. Ben de zaman zaman bu toplantılara katılıyorum.
Bu konu gerçekten çok önemli. Çocuklarımızın geleceği açısından bilinçli, dikkatli ve akıllı anne babalar olmanın büyük bir değer taşıdığına inanıyorum.
Tansu Sarıtaylı: Fulya Hanım, bana zaman ayırdığınız ve sorularımı yanıtladığınız için çok teşekkür ederim.
Dr. Fulya Özgün: Ben teşekkür ederim.
